نکته: در مقاله چاپ شده در روزنامه بیان شده است که جرم بعضی از ستارگان تا هزار برابر خورشید است. این جمله اشتباه چاپی می باشد و  قابل ذکر است که جرم بعضی از ستارگان تا صد برابر خورشید می باشد. در متن زیر این اشتباه درست شده است.

امین حمزه ئیانwww.Nutshell.ir

خورشید تنها یکی از میلیاردها ستاره یی است که در کهکشان راه شیری به دور مرکز کهکشان در حال گردش است. اما این ستاره (خورشید) برای سیاره زمین و دیگر خانواده های منظومه شمسی ما بیشترین اهمیت را دارد. این خورشید است که تمام اجزای منظومه را با گرانش خود نگه داشته و موجب شده است تمام اجزا از سیاره ها تا سیارک ها و ستاره های دنباله دار به دور آن بگردند. این گوی آتشین غول پیکر در مرکز منظومه شمسی تولیدکننده نور و گرما است و به این خاطر ستاره یی حیات بخش برای زمین به شمار می آید.

گرمایی که بدن ما از تابش خورشید حس می کند، به خاطر پرتوهای فروسرخ خورشید است و نور مرئی تولیدشده موجب دیدن اشیا توسط چشم انسان و همچنین اشعه های فرابنفش خورشید سبب سوختگی پوستمان می شود. روی زمین آب دریاها به وسیله انرژی خورشید گرم و سپس تبخیر می شود و به شکل باران بر زمین می بارد. باد به دلیل اختلاف دمایی که خورشید به وجود می آورد و موجب تفاوت فشار در هوا می شود، به وجود می آید. درختان با نور خورشید است که عمل فتوسنتز را انجام می دهند و موجب تولید اکسیژن و دیگر عنصرها می شود و زمانی که برخی از ذرات باردار خورشید به وسیله میدان مغناطیسی زمین به قطب ها می رسد، موجب پدید آمدن شفق های قطبی همانند پرده یی رنگین در آسمان می شود. اگر خورشید نبود، مطمئناً امکان تشکیل حیات در سیاره زمین نبود.

ستاره منظومه شمسی، خورشید همانند گویی گازی است و خود به تنهایی ۹۹ درصد از جرم کل منظومه شمسی را تشکیل می دهد. خورشید از ۷۲ درصد هیدروژن و ۲۶ درصد هلیم و حدود ۲ درصد عنصرهای دیگر تشکیل شده است. شعاع این گوی یعنی حد فاصل بین مرکز کره تا سطح آن حدود ۱۰۹ برابر شعاع زمین است. برای درک غول پیکر بودن خورشید باید گفت ۱۳۳۱۰۰۰ کره به حجم زمین را می توان در درون خورشید جای داد. دمای سطح آن حدود ۵۵۰۰ درجه سانتیگراد است. دما در مرکز خورشید به بیش از ۱۵ میلیون درجه می رسد.

اما منشاء اصلی تولید انرژی عظیم خورشید چیست؟ در گذشته و قبل از بررسی های علمی دقیق درباره منشاء انرژی خورشید، عقیده بر این بود که این ستاره (خورشید) توسط واکنش های شیمیایی مانند سوختن، انرژی تولید می کند، اما امروز می دانیم که این دیدگاه اشتباه بوده است و خورشید همچون یک رآکتور بزرگ هیدروژنی عمل می کند. همان طور که بیان شد، بیشتر جرم خورشید از عنصر هیدروژن است؛ اتم هیدروژن ساده ترین و فراوان ترین عنصر در عالم است که به صورت عادی دارای یک پروتون با بار مثبت و یک الکترون با بار منفی است که به دور هسته (پروتون) در حال چرخش است. اما در ستارگان، همانند خورشید به سبب دما و فشار زیاد داخل ستاره، اتم هیدروژن نمی تواند به صورت عادی یعنی به طوری که الکترون به دور پروتون بچرخد، باقی بماند و تحت شرایط موجود الکترون ها از پروتون ها جدا شده و آزادانه در ستاره رها می شود. به چنین حالتی از ماده، پلاسما می گویند. در هسته خورشید چهار هسته اتم هیدروژن تحت دمای زیاد داخل خورشید، با هم ترکیب و به یک هسته اتم هلیم تبدیل می شوند. به این عمل که هر لحظه در خورشید در حال رخ دادن است، همجوشی هسته یی می گویند. در این فرآیند مقدار زیادی انرژی آزاد می شود، زیرا جرم یک هسته اتم هلیم تولید شده از جرم چهار هسته اتم هیدروژن اولیه کمی کمتر است. این انرژی را می توانیم به صورت امواج الکترومغناطیس همانند امواج نور، ایکس، فرابنفش و گاما مشاهده و ذرات تولید شده در این فرآیند را همچون نوترینوها (که ذراتی بدون بار و تقریباً بدون جرم هستند) آشکارسازی کنیم. در فرآیند همجوشی هسته یی خورشید، در هر ثانیه حدود ۵۶۴ میلیون تن هیدروژن به ۵۶۰ میلیون تن هلیم تبدیل می شود و همین تفاوت جرم اولیه و ثانویه منشاء اصلی تولید انرژی در خورشید و ستارگان است. چنین فرآیندی در تمام ستارگان آسمان هر لحظه در حال انجام است. برخی از ستارگان آسمان تا صد برابر خورشید جرم دارند. خورشید در بین ستارگان آسمان اندازه یی متوسط دارد. خورشید جوان 4.6 میلیارد سال از عمرش می گذرد و تا ۵ میلیارد سال دیگر همچنان سوخت دارد تا بتواند به راحتی فرآیند همجوشی هسته یی را در درونش انجام دهد. خورشید در آینده یی دور (زمانی که در حال به اتمام رساندن سوخت خود است) تا نزدیکی مدار زمین بزرگ شده و به یک غول سرخ تبدیل می شود. در این حالت عطارد و زهره را می بلعد و زمین تا هزار درجه سانتیگراد گرم می شود. خورشید در آخر عمر با انفجاری به زندگی خود خاتمه می دهد و هسته یی فشرده به نام کوتوله سفید از خود باقی می گذارد.

خورشید هم مانند سیاره ها به دور خود می چرخد. حدوداً هر یک ماه، خورشید یک گردش کامل به دور محورش می زند. البته به دلیل آنکه خورشید گویی گازی است تمام سطح آن با سرعتی معین حول مرکزش نمی چرخد، بلکه سرعت چرخش آن در استوا بیشتر از سرعت چرخشش در قطب ها است.

در اخترشناسی و اخترفیزیک به خورشید بسیار توجه می کنند زیرا دیگر ستارگان کهکشان راه شیری آنچنان از ما دورند که اگر با سرعت نور که ۳۰۰ هزار کیلومتر بر ثانیه است، به نزدیک ترین ستاره (که پروکسیمای قنطورس نام دارد) سفر کنیم، باید 4.3 سال در راه باشیم. به این دلیل بررسی خورشید به عنوان مدلی از نزدیک ترین ستاره به ما از اهمیت فوق العاده یی برخوردار است.