.:آدمی، دانش و اندیشه:. (پوست گردو)

امین حمزه ئیان
www.Nutshell.ir

اولین و فراوان ترین عنصر در عالم هیدروژن است. اما عناصر دیگر چگونه تشکیل شده اند؟ برای پاسخ به این پرسش باید به ستارگان و اتفاقاتی که در آنها رخ می دهد، توجه کنیم. با مطالعه دانش اخترشناسی متوجه می شویم که اتم های تشکیل دهنده بدن ما روزی در درون ستاره یی بوده اند و اکنون آن ستاره دیگر وجود ندارد زیرا عمرش به پایان رسیده بود. ستارگان آسمان شب همگی همچون خورشید منظومه شمسی هستند. آنها با فواصلی مختلف و حتی تا چندین هزار سال نوری از ما واقع شده اند. خورشید و دیگر ستارگان و همچنین سحابی های آسمان و دیگر اجزای موجود، همگی به دور مرکز کهکشان راه شیری در حال گردشند.

آغاز شکل گیری ستارگان از توده ابرهای گازی عظیم هیدروژنی (سحابی ها) شروع می شود. اتم ها در این ابرها از یکدیگر فاصله دارند. اما گاهی تشعشعات ناگهانی ستاره های اطراف سحابی یا موجی از انفجار یک ستاره موجب بر هم خوردن آرامش سحابی می شود. در این هنگام اتم ها حرکت اولیه خود را از دست داده و با یکدیگر برخورد کرده و دارای سرعت های گوناگونی می شوند. این امر موجب می شود دسته یی از اتم ها به سبب نیروی گرانشی که نسبت به هم دارند، جذب یکدیگر شوند. به هم پیوند خوردن اتم ها، ذرات غبار را تشکیل می دهد. اگر غبارهای تشکیل شده به یکدیگر بپیوندند آنگاه مرکز جرمی تشکیل شده است که محیط اطراف خود را به واسطه نیروی گرانش جارو می کند. ممکن است در فواصلی چند مرکز جرم تشکیل شود و سرانجام آنها هم جذب یکدیگر شوند. این فرآیند متناوباً ادامه دارد و از نظر زمانی میلیون ها سال طول می کشد. دانشمندان به وسیله تلسکوپ فضایی هابل توانسته اند مکانی از یک سحابی را بیابند که در آنجا، ستاره یی در حال تشکیل شدن بود. در یک سحابی درخشان اگر لکه هایی تیره مشاهده شود، می تواند نشان از تشکیل ستاره یی جدید باشد. در این زمان دانشمندان تلسکوپ های خود را به سمت آن نقطه تاریک در سحابی نشانه می برند تا از حدس های خود مطمئن شوند و بتوانند با مشاهده آن طی سال های طولانی نظریات خود را بهبود ببخشند.

عمل جذب مواد تا آنجا ادامه پیدا می کند که جرمی عظیم تشکیل می شود و هر چه این جرم بزرگ تر شود سرعت گردشش به دور خودش هم زیادتر می شود و با اضافه شدن جرم براساس قوانین فیزیک، جرم شکلی کروی پیدا می کند و در مرکز آن فشار به شدت بالا رفته و دما به میلیون ها درجه می رسد. در این هنگام آنچه به وجود آمده است را پیش ستاره می نامیم. پیش ستاره همچنان به افزودن جرم خود ادامه می دهد تا آنجا که آنچنان عظیم می شود که با انفجارها و تپش هایی فروزان می شود و این تپش های اولیه آنچنان است که موجب می شود برخی از غبارها و اتم ها با شتابی به سمت خارج ستاره حرکت کنند.

اکنون بعد از میلیون ها سال از به هم پیوستن اتم ها و غبارها جرمی غول پیکر و گاه تا چند ده برابر خورشید تشکیل شده است. پیش ستاره اولیه که در حال گردش به دور خود بود در گذر زمان تبدیل به ستاره یی درخشان می شود؛ ستاره یی که بیشتر جرم آن از هیدروژن و البته مقداری عناصر دیگر تشکیل شده است. اما چرا آن پیش ستاره عظیم درخشان می شود و شروع به نورافشانی می کند؟

پیش ستاره یی که در حال جارو کردن اطراف خود است آنچنان بزرگ می شود که فشار در مرکزش بسیار بالا رفته است. در اینجا ماده به صورت پلاسما درآمده است و الکترون ها از مدارشان خارج شده اند و تنها پروتون ها با بار مثبت در الکترون های آزاد غوطه ور می شوند. با اضافه شدن جرم به ستاره در حال تشکیل، این فشار در مرکز ستاره همچنان بیشتر و بیشتر می شود تا آنکه هسته اتم هیدروژن (پروتون ها) به شدت به یکدیگر برخورد می کنند و این فرآیند تا جایی ادامه پیدا می کند که هسته چهار اتم هیدروژن با یکدیگر پیوند خورده و درهم ذوب می شوند و هسته یی جدید را با دو پروتون و دو نوترون تشکیل می دهند. هسته اتمی با دو پروتون یعنی عنصری به نام هلیم. جرم هسته یک اتم هلیم از جرم چهار هسته اتم هیدروژن اولیه مقداری کمتر است. این مقدار جرم به انرژی تبدیل شده است. اکنون در قلب این ستاره فرآیند همجوشی هسته یی در حال رخ دادن است؛همجوشی که مانند انفجارهایی بسیار بزرگ بمب های هیدروژنی است. انرژی طی سال ها از مرکز به سطح ستاره می رسد و ستاره جدید متولد و درخشان می شود.ستاره تازه تشکیل شده آنچنان که باید،پایدار نیست و دارای افت و خیزهایی است، اما به زودی به حالت پایدار رسیده و همچنان همجوشی هسته یی در آن ادامه پیدا می کند. ستاره ها، این گوی های عظیم گازی،بیشترین زمان عمر خود را در این مرحله یعنی تبدیل هیدروژن به هلیم می گذرانند. برای نمونه تخمین زده می شود که خورشید حدود 10 تا 12 میلیارد سال عمر کند و اکنون حدود 4.6 میلیارد سال از عمر آن می گذرد و تا حدود 5 میلیارد سال دیگر همچنان سوخت هیدروژن برای همجوشی هسته یی و تبدیل آن به هلیم را دارد.

ن: ژاله ف

دیشب حدود  ساعت ١٢  تلفن زنگ زد، تازه داشت خوابم میبرد،  یکی از دوستان بود که خانمی است هم سن و سال خودم از خانواده ای با فرهنگ و تحصیل کرده که متاسفانه به درد بی درمان من (یعنی دوست داشتن و دلسوزی برای حیوانات بیش از شخص خود)  گرفتار است.  گریه میکرد. گفتم چی شده.  گفت ساعت ٩ شب وقتی رفتم گربه های کوچه پائینی را غذا بدم ٢ نفر از اهالی  (١ زن بی وجدان و شوهر نامردش) بشدت کتکم زدند و تمام تنم کبود شده و درد میکند.   دلیلش را پرسیدم گفت : در این کوچه هر شب یک گربه ماده با ۴ فرزندش زیر یک ماشین جیپ قراضه که مدتهاست ازش استفاده نشده منتظر من هستندتا براشون غذا ببرم. متاسفانه در این کوچه آدمهای حیوان ستیزی زندگی میکنند که  چندین بار آمده و به من تذکر داده اند که به گربه ها  غذا ندهم من هم از آنها فرصت خواسته ام تا گربه ها را اهلی کرده و به یکی از پارکها انتقال دهم.   امشب وقتی  ظرف یکبار مصرف حاوی غذا را گذاشتم جلوی گربه ها  یک زن با موهای مش کرده و دک و پز فرنگی مآب با دو مرد آمدند اول کلی بد و بیراه نثارم کردند (که تو روانی هستی باید به تیمارستان انتقال داده شوی و ....) ‌بعد هم زن و یکی از مردها شروع کردند به مشت و لگد زدن به دست و پای من و آن دیگری هم رفت ظرف غذا را از جلوی بچه گربه های گرسنه برداشت پرتاب کرد به هوا و شروع کرد با سنگ آنها را کتک زدن تا فرار کنند و بروند).   گفتم : باید همان موقع به پلیس 110 زنگ میزدی چون کتک زدن و فحش دادن جرم بحساب میاید.  گفت :‌ وقتی برگشتم به خانه زنگ زدم پلیس هم آمد ولی گفت ما میتوانیم به تو نامه ای بدهیم و خودت موضوع را از طریق قانون دنبال کنی و از کجا معلوم آخر سر خودم محکوم نشوم بخاطر کمک به چند حیوان گرسنه !!!!

کلی دلداریش دادم (با اینکه این موضوع باعث شد خودم تا صبح کابوس ببینم)  و گفتم سعی کن از فردا جای غذا دادن آنها را عوض کنی. گربه ها باهوش هستند و کافیه دنبال خودت ببری سر کوچه یا جائی خلوت تر آنها هم بعد از چند روز محل جدید خود را یاد خواهند گرفت (لازم به ذکر است که این خانم در منطقه ای اعیان نشین که میبایست ساکنین بافرهنگی داشته باشد "فرمانیه" زندگی میکند).  یکی دیگر از دوستان (مرجانک) پریروز زمانی که برای خرید به سوپرمارکت محله میرفته  بچه گربه یک ماهه ای را در جوی آب (البته جوی بدون آب)‌ پیدا میکند که از روی دلسوزی  با خود به خانه میبرد.  گربه به شدت بوی ادرار انسان میداده (یعنی فکرش را بکنید گربه را انداختند در جوی و جوانان غیور مملکت هم برای شوخی و خنده تا توانسته اند روی وی شاشیده اند و خندیده اند)‌ بچه گربه را بعد از شستشو و دادن غذا برای معاینه به دامپزشکی میبرد (چون نمیتوانسته روی 4 دست و پا ثابت بماند)  دامپزشک بعداز معاینه و فهمیدن اینکه ۴ دست و پای گربه معلوم نیست به چه دلیل "تصادف یا لگد مال شدن توسط آدم٢پاها"  از بین رفته و چاره ای جز خواباندن گربه نیست، با تزریق زندگی دردناکش را به پایان میرساند.  دوست دیگری طبق روال رایج این روزها بچه گربه های نوزادی در کنار سطل زباله شهرداری درون گونی پیدا میکند و مشغول شیر دادن به آنها است و از طرفی گربه دیگری را با پاهای درب و داغون در کوچه پیدا کرده و برای مداوا به دامپزشکی برده. از  این اتفاقات زیاد میافته و این تازه قسمتی است که ما دوست داران حیوانات تصادفی با آن برخورد میکنیم. خدای بزرگ خودش شاهد است که در روز چقدر از این حیوانات با اینگونه زجر و شکنجه ها از بین میروند.  بیخود نیست خداوند از این کشور دل بریده و رفته است.

چیزی که برای اینجانب بسیار تعجب آور است  ترس و وحشت مردم ایرانزمین  از گرفتن بیماری از حیوانات است. یعنی اینقدر در این مورد حرف میزنند و گزافه گوئی میکنند که دیدن یک گربه بیمار در گوشه کوچه آن هم بدلیل نخوردن غذا و یا خوردن کتک از 2پاها  باعث وحشت آنها میشود درحالیکه از هوای کثافت و بیماریزای این شهر نمیترسند از اینکه ٢ ماه تمام از آبی آشامیده اند که از روی جسد متلاشی شده یک انسان گذر میکرده نمی هراسند و حتی جرایدی که 2-3 صفحه در مورد بیماریزا بودن حیوانات مینویسند فقط  چند خط درمورد یافتن جسد متلاشی شده انسان در آب شرب یک منظقه بزرگ و خطر جدی آن برای سلامت انسان  به چاپ میرسانند.

پریشب برای شاید هزارمین بار  حدود نیم ساعت وقتم صرف صحبت کردن با آقائی شد که میگفت این گربه ماده زائیده و بچه هاش در حیاط ما رفت و آمد میکنند و گویا مریض احوال هستند و من بچه کوچک دارم و خطرناک هستند و...... کلی برایش توضیح دادم اینطور که فکر میکنند نیست و ......  شکر خدا کتک نخوردم و گویا این شخص خودش هم با حیوانات خصومتی نداشت و فقط ذهنش آلوده شده بود از ترس بیماریزا بودن آنها.   

این روزها حتما"  خبر زنده بگور کردن ٣ میلیون زنبور درمملکت گل و بلبلمان به گوشتان خورده.  زنبورهائی که توسط محققین دیده بان زمین بعنوان با ازش ترین گونه در خطر  انقراص معرفی شده و  بودجه بسیار بالائی برای پرورش آنها در نظر گرفته اند و در کشورهای مختلف مردم برای جلوگیری از انقراض آنها فعالیت میکنند. ۷۰٪  گرده افشانی کلیه گیاهان روی کره زمین توسط زنبورها انجام میشود  دانشمندان میدانند همانطور که انیشتین سالها قبل گفت درصورت  نابودی زنبور  (به علت گرده افشانی)  انسان و موجودات دیگر بیش از چند سال دوام نخواهند آورد.

 دوست داران طبیعت و حیوانات ایرانزمین،‌ نباید یکدیگر را تنها بگذاریم . باید با هم متحد باشیم و در مواقع ضروری از یکدیگر دفاع کنیم.

منبع: وبلاگ نویسنده

امین حمزه ئیان
www.Nutshell.ir

زمانی که به شب می اندیشیم اولین تصویری که در ذهن مان می آید ستارگان هستند؛ ستارگانی که گاه با به اصطلاح چشمک زدن در خاطرمان به خوبی مانده اند. اما ستاره های آسمان واقعاً از چه تشکیل شده اند و منشاء آنها چیست؟ برای شناخت ستارگان و دانستن داستان چگونگی پیدایش آنها اول باید با اجزای بنیادی تر کهکشان به نام سحابی آشنا شویم. سحابی ها همان طور که به شناخت ما در مورد نحوه تشکیل ستارگان کمک می کنند، گاهی هم نشانی از چگونگی مرگ یک ستاره اند. برخی از سحابی های کهکشان راه شیری را در زیر آسمان تاریک می توان با چشم غیرمسلح به صورت لکه یی مه آلود مشاهده کرد.

امروزه نه تنها دانش اخترشناسی بلکه تمامی رشته ها به یکدیگر پیوند خورده اند به طوری که هر پیشرفتی در هر بخشی از دانش همچون نردبانی است برای صعود به مقصدی که بشر خواهان آن است. به این ترتیب هرچه در هر بخش از دانش به پیش رویم به تبع به پاسخ برخی از سوالات رسیده و سوالات جدیدتر و پیچیده تری مطرح می شود. برای پاسخ به ابهامات امروز نه تنها بشر باید از قدرت تخیل، تفکر و خلاقیت خویش کمک بگیرد بلکه برای رسیدن به پاسخ های صحیح تر باید از تکنولوژی روز هم بهره بجوید. برای نمونه در رصدخانه های امروزی دیگر همانند گذشته از نگاتیوهای بزرگ برای عکسبرداری از بخش هایی از آسمان استفاده نمی کنند. امروز سی سی دی های پرقدرت الکترونیکی دقیق با کاربردهای فراوان جای نگاتیوها را گرفته اند و همچنین بررسی های دستی، در عصر حاضر جای خود را به تحلیل های پیچیده و حتی شبیه سازی های بسیار شگفت انگیزی داده اند. شبیه سازی های رایانه یی به ما نشان خواهند داد نظریات دانشمندان برای نمونه در مورد نحوه تشکیل، عمر و سپس مرگ ستارگان تا چه حد درست است.

دقیقاً به خاطر وجود چنین پیوندهایی است که بشر از روی سیاره زمین، جنس مواد تشکیل دهنده، سن و سرگذشت جرمی با فاصله هزاران سال نوری را تشخیص می دهد. ستاره ها از اعضای اصلی کهکشان ها به شمار می روند و وجود ستارگان موجب پدید آمدن عناصر دیگر در عالم می شود. اما اولین و فراوان ترین ماده در کیهان هیدروژن است. هیدروژن ساده ترین عنصر است زیرا در حالت عادی تنها از یک الکترون و یک پروتون تشکیل شده است. در اخترشناسی به توده های ابری و گازی شکل بزرگ و متمرکزی که در بخش هایی از کهکشان وجود دارند، سحابی می گویند. سحابی ها از نظر ترکیب متفاوت هستند. اما وجود تفاوت ترکیبات آنها بسیار اندک است، زیرا آنها عموماً از هیدروژن تشکیل شده اند. گاه سحابی ها آنچنان بزرگ هستند که دو سمت آن از هم ده ها سال نوری فاصله دارد. سحابی ها به تنهایی از خود نوری تولید نمی کنند.

برخی از سحابی ها به دلیل وجود ستاره هایی که در داخلشان وجود دارد، رویت پذیر شده اند یا ستاره های اطراف سحابی، اتم های موجود در آن را به اصطلاح یونیده کرده (یعنی الکترون از اتم جدا شده و اتم دارای بار الکتریکی می شود) و به واسطه این فرآیند موجب تولید نور و همچنین دیگر امواج الکترومغناطیسی می شود. به این گونه ابرهای گازی، سحابی های نشری می گویند. دانشمندان دقیقاً با تجزیه کردن نور آنها به وسیله طیف سنج متوجه وجود عناصر مختلف در آنها می شوند. به این ترتیب دانشمندان توانسته اند متوجه شوند در سحابی ها مقدار کمی اتم اکسیژن، گوگرد، کربن، هلیم و نیتروژن هم وجود دارد، اما این مقدار مواد نسبت به هیدروژن موجود بسیار اندک است.

سحابی های دیگری هم در محیط های میان ستاره یی یافت می شوند که تنها نور ستارگان اطراف خود را بازتاب می دهند و گاهی تنها یک طول موج خاص را جذب خود می کنند. این گونه سحابی ها به نام سحابی های بازتابی شناخته شده اند.

اما بسیاری از سحابی های موجود در کهکشان ها قابل رویت نیستند. این سحابی ها گاهی از ذرات گازی و غبارهای درشت تشکیل شده اند و آنچنان متمرکز هستند که مانع از رسیدن نور ستاره های پشت خود می شوند. این گونه از ابرهای گازی که به نام سحابی های تاریک شناخته شده اند معمولاً با گسیل امواج فروسرخ وجود خود را نشان می دهند. گاهی هم ستاره هایی که در پشت چنین سحابی هایی قرار گرفته اند، کم فروغ دیده می شوند و ما می توانیم به این خاطر، وجود یک سحابی تاریک را در آنجا حدس بزنیم.

بخش زیادی از سحابی های تاریک، در صفحه کهکشان راه شیری قرار گرفته اند و دقیقاً به دلیل وجود همین گونه از سحابی ها است که ما از روی زمین نمی توانیم در نور مرئی مرکز بسیار درخشان کهکشان راه شیری را مشاهده کنیم.

اما در بین انواع سحابی ها، نوع خاص دیگری از ابرهای گازی وجود دارد که از انفجار یک ستاره در پایان عمر خود تشکیل شده اند. این گونه سحابی ها گازهایی هستند که لایه های هیدروژنی خارجی ستاره پیری بوده اند که اکنون در فضا پراکنده شده و صحنه یی زیبا را تشکیل داده اند. به این گونه سحابی ها به اصطلاح سحابی های سیاره نما می گویند. نام سیاره نما به این خاطر بر آنها گذاشته شده است که نخستین دفعاتی که این سحابی ها را با تلسکوپ های ضعیف و کم توان مشاهده کردند همانند سیاره یی گرد به نظر می رسیدند.

امین حمزه ئیان
www.Nutshell.ir

زمانی که به دور از آلودگی نوری شهرها و روستاهای پرجمعیت در شب به آسمان نگاه می کنیم، هزاران ستاره درخشان آنچنان آسمان را زیبا کرده اند که ما را محو تماشایشان می کنند. ستارگانی که ما می بینیم همگی در کهکشان راه شیری قرار دارند؛کهکشانی که میلیون ها ستاره دارد. ستارگانی همچون خورشید درخشان که هر لحظه همانند یک بمب هیدروژنی سوخت خود را مصرف می کنند و گرما و نور را در فضای سرد کیهان پخش می کنند. این ستارگان ممکن است حتی تا صد برابر خورشید بزرگ یا درخشان باشند. اما فاصله دورشان از ما طوری است که از روی زمین کم سو به نظر می رسند. ستارگان کهکشان راه شیری که در زیر آسمان شب روی زمین نظاره گر آنها هستیم، گویی بر گنبدی کروی چسبیده اند و این گنبد آسمانی هر لحظه در حال گشتن به دور زمین است. اما گردش ستارگان تنها به دلیل گردش وضعی زمین است و واقعیت امر هم این است که آنها با فاصله هایی گوناگون از هر نقطه در کهکشان راه شیری نورافشانی می کنند.

آنچه ما در آسمان شب می بینیم در واقع موقعیت ستارگان در همان زمان نیست. برای درک بهتر باید از نمونه های نزدیک شروع کرد. مثلاً نور خورشید که با سرعت 300 هزار کیلومتر بر ثانیه در فضا حرکت می کند، حدود هشت دقیقه طول می کشد تا به زمین برسد. پس حتی اگر با تلسکوپی که دارای فیلتر مخصوص خورشید هم است به خورشید بنگریم در واقع داریم هشت دقیقه قبل آن را می بینیم. زیرا نور خورشید زمانی را طی کرده و سپس از دهانه تلسکوپ وارد شده و ما در آخر تصویری بزرگ تر را از چشمی آن می بینم. به این ترتیب زمانی که می گوییم نزدیک ترین ستاره به ما که پروکسیما- قنطورس نام دارد با ما 4.2 سال نوری فاصله دارد، به این معناست که آن نوری که ما امشب از روی زمین از این ستاره دریافت می کنیم در واقع 4.2 سال پیش از آن منتشر شده و این مسافت را طی کرده و به زمین رسیده است.

پس می توان گفت اکنون ما در زیر آسمان شب نظاره گر گذشته هستیم. ستارگان کهکشان راه شیری با فواصل مختلفی از یکدیگر واقع شده اند؛ ستارگانی که گاه تا چند هزار سال نوری با ما فاصله دارند. شاید آن ستاره یی که امشب آن را می بینیم سالیان پیش سوخت خود را به اتمام رسانده و سپس با انفجاری به پایان عمر خود رسیده است. به این ترتیب نوری که امروز از روی زمین از ستارگانی که گاه تا هزاران سال نوری با ما فاصله دارند دریافت می کنیم در واقع نوری است که هزاران سال پیش از آن ستاره منتشر شده است و زمانی که آن نور به زمین می رسد، ما گمان می بریم که این ستاره هنوز در حال سوزاندن سوخت خود است.

برای نمونه در مورد کهکشان ها هم می توان گفت امروز ما نظاره گر تصویر میلیون ها سال پیش کهکشان هایی هستیم که میلیون ها سال نوری از زمین فاصله دارند. مثلاً اگر امشب ما در حال رصد کهکشان آندرومدا نزدیک ترین کهکشانی که با فاصله 2.5 میلیون سال نوری از ما (کهکشان راه شیری) قرار دارد هستیم، در واقع داریم وضعیت آن را در 2.5 میلیون سال پیش می بینیم زیرا کهکشان آندرومدا از ما 2.5 میلیون سال نوری فاصله دارد و 2.5 میلیون سال هم طول کشیده است تا نور آن به زمین برسد.

این مساله نه تنها در نور مرئی بلکه در کل طیف الکترومغناطیسی صادق است. یعنی تلسکوپ هایی که اکنون در حال رصد آسمان با امواج مثلاً فرابنفش، ایکس، فروسرخ و رادیویی هستند، در حال رصد ده ها یا صدها و حتی میلیون ها سال پیش کیهان هستند زیرا تمام امواج در طیف الکترومغناطیسی از قوی ترین آنها که گاما است تا ضعیف ترین آن یعنی امواج رادیویی، همگی در فضای خلأ تنها با سرعتی یکسان یعنی حدود 300 هزار کیلومتر در ثانیه در حرکت هستند.

بسیار شگفت انگیز است نگریستن به ستاره یی که شاید امروز دیگر مرده باشد و ما هنوز نوری که آن از خود در هزاران سال پیش منتشر کرده است را می بینیم.

سرعت نور، نهایت سرعت در عالم امروزی است و اینکه ما از روی زمین تماشاگر کیهانی در میلیون ها سال پیش هستیم، برای اخترشناسان و کیهان شناسان مساله یی مشکل ساز نیست. برای درک بهتر، فرض کنید شما موجودی فضایی هستید که تنها اجازه دارید برای یک روز روی زمین بیایید و انسان ها را مشاهده کنید. مطمئناً در عرض یک روز نمی توانید تمام فرآیند زندگی یک انسان را ببینید و هرگز متوجه نخواهید شد انسان ها چگونه متولد شده و پس از طی زمانی در آخر می میرند. اما می توانید انسان ها را که هر کدام در یک وضعیت مختلفند بررسی کنید. شما کودکان، نوجوانان، جوانان و... را می بینید. به این ترتیب شما با بررسی دقیق متوجه خواهید شد انسان ها اول کوچک و کودک هستند سپس به دوره نوجوانی و جوانی و میان سالگی می رسند و در آخر کهنسال می شوند.

قضیه دانشمندان با کیهان پیش رویشان هم این گونه است. با رصد ستارگان مختلف دور و نزدیک و همچنین اعماق آسمان و کهکشان هایی که در فواصل مختلف واقع شده اند، می توانیم بررسی و تحلیل کنیم که ستارگان و کهکشان ها چگونه تشکیل می شوند و چه مراحلی را طی می کنند و در آخر چه می شوند.

پس گویی ما اکنون و در این لحظه تماشاگر گذشته یی از کیهان هستیم تا دریابیم چگونه آمده ایم و چرا در جهانی اینچنین هستیم و سپس در آخر چه خواهد شد.

ماهنامه نجوم برای ترم پاییز کلاسهای نجومی خود را با ظرفیت محدود و تخفیف ویژه به مناسبت سال جهانی نجوم برگزار می کند.

 

برگزاری دوره های مقدماتی و پیشرفته (دانش آموزان و بزرگسالان )

برگزاری دوره المپیاد نجوم ویژه دانش آموزان

برگزاری دوره های تخصصی کیهان شناسی ، تدریس نجوم به زبان انگلیسی، عکاسی نجومی.

برگزاری کلاسهای آموزشی در سطح مدارس و مراکز آموزشی.

برگزاری کلاس آموزشی برای کودکان (8 تا 11 سال)

مدرسین: بابک امین تفرشی ، فاطمه عظیم لو ، ذوالفقار دانشی نسب ، محمد اخلاقی ، کاظم کوکرم و

 جمعی از همکاران و نویسندگان  تحریریه ماهنامه نجوم.

آدرس دفتر ماهنامه نجوم جهت ثبت نام :

ابتدای کوی نصر ، سمت راست ، ساختمان شماره 5 – واحد 3 تلفن :88286932

محل برگزاری کلاسها : خیابان مطهری ، خیابان لارستان.

امین حمزه ئیان
www.Nutshell.ir

زمانی که خبر پخش شد به شدت حیرت آور بود. اکنون بشر قدمی بزرگ در شناخت جهان برداشته بود و ما در پس دروازه یی قرار داشتیم که ما را به سوی عالمی بسیار بزرگ تر و پیچیده تر رهنمود می کرد. تا قبل از سال 1924 میلادی همیشه رصدگران آسمان شب اجرامی مه آلود را در میدان دید تلسکوپ خود می دیدند. آنها می دانستند این اجرام ماهیتی جدای از ستارگان دارند. اما اینکه واقعاً چه هستند را هیچ کس نمی دانست. حدس هایی زده می شد، اما تمام این گمان ها هرگز ورای یک ایده نبوده است. تا سال 1908 حدوداً 15 هزار جرم مه آلود در کتابی به نام کاتالوگ عمومی جدید (NGC) جمع آوری شده بود. جهانی که می شناختیم تا آن زمان تنها به زمین، منظومه شمسی و کهکشان خودمان ختم می شد. اما دانشمندی امریکایی به نام «ادوین هابل» در سال 1924 میلادی که در رصدخانه مونت ویلسون در کالیفرنیا کار می کرد، توانست رازی سر به مهر را بگشاید. او اعلام کرد کهکشان راه شیری تنها یکی از میلیاردها کهکشانی است که در عالم وجود دارد. او پی برد که برخی از این اجرام مه آلود که گاه می توان دسته یی از ستارگان را در آن تشخیص داد، عضوی از کهکشان راه شیری نیستند بلکه آنها کهکشان هایی مستقل هستند؛ کهکشان هایی با ابعاد و اشکالی گوناگون که در فواصلی گاه تا چند صد میلیون سال نوری از ما واقع شده اند.

ما و منظومه شمسی مان در مجموعه یی به نام کهکشان راه شیری قرار داریم و کهکشان راه شیری تنها یکی از میلیاردها کهکشان کیهان است و کهکشان راه شیری، در عالم، کهکشانی عادی با اندازه یی متوسط است.

دانشمندان برای شناخت کهکشان های دوردست، از بررسی کهکشان راه شیری به عنوان نزدیک ترین نمونه در عالم شروع می کنند. امروزه می دانیم یک کهکشان متشکل از مجموعه یی از میلیون ها ستاره، سحابی (ابرهای گازی)، غبار، منظومه های ستاره یی (همانند منظومه شمسی خودمان)، سیاهچاله ها و بقایای ستارگان مرده، خوشه های ستاره یی و... است. تمام این اجزا به دلیل آنکه در دام گرانش یکدیگر هستند مجموعه یی را به نام کهکشان تشکیل داده اند. گاهی پیش می آید که دو یا چند کهکشان که در نزدیکی هم قرار دارند، به دور یکدیگر می چرخند و شاید طی میلیون ها سال با یکدیگر برخورد کنند و حتی درهم آمیزند که حاصل، معمولاً کهکشانی جدید و به شکلی متفاوت خواهد بود.

در سال 1927 میلادی «یان اورت» اخترشناسی هلندی پی برد که اجزای تشکیل دهنده کهکشان ها به دور مرکز کهکشان در حال چرخشند. برای نمونه منظومه شمسی ما با تمام اجزایش (خورشید، سیاره ها و...)، همگی با سرعتی حدود 250 کیلومتر در ثانیه به دور مرکز کهکشان راه شیری در حال گردش است.

سحابی ها ابرهای گازی شکل عظیمی هستند که عموماً از هیدروژن تشکیل شده اند. سحابی ها محل تولد و گاه مرگ یک ستاره اند و مجموعه یی از ستارگان که معمولاً از یک سحابی به صورت مشترک زاده شده اند، عضوی دیگر از کهکشان را به نام خوشه های ستاره یی تشکیل می دهند. برخی از خوشه های ستاره یی از قدیمی ترین اجزای کهکشان ها به شمار می روند. ستارگان بزرگ، بعد از مرگ به سیاهچاله تبدیل می شوند. گمان می رود در مرکز کهکشان راه شیری هم اîبرسیاهچاله یی با گرانشی بسیار قوی که موجب به دام انداختن تمام اجزای کهکشان شده، واقع است. زمانی که از روی زمین به سمت مرکز کهکشان راه شیری که بسیار درخشان است، می نگریم، به دلیل وجود غبار میان ستاره یی، با تلسکوپ های نوری نمی توانیم آن مرکز بزرگ و درخشان را مشاهده کنیم.

کهکشان ها از لحاظ شدت فعالیت های قسمت های مختلف شان، مانند بازوها یا مرکز و همچنین شکل قرارگیری اجزای آن به دسته های گوناگونی تقسیم می شوند. کهکشان راه شیری در این بین از نوع مارپیچی میله یی است. به صورتی است که گویی در مرکز آن جرم زیاد به صورت یک میله مستقیم خارج شده است و در ادامه بازوهای پیچ خورده را تشکیل داده است. بازوهای کهکشان، پیرامون کهکشان کشیده شده و امتداد یافته است. کهکشان ما دارای دو بازوی اصلی بزرگ و چند بازوی کوچک است و آنچه ما در زیر آسمان شب مشاهده می کنیم، همان چیزی است که در شرق به نام «راه کاهکشان» یا «راه مکه» است که همچون نوار مه آلودی به نظر می رسد. راه کاهکشان در واقع همان بازوهای کهکشان هستند که متشکل از هزاران هزار ستاره است.

400 سال پیش «گالیله» از اولین افرادی بود که با تلسکوپ کوچک و دست ساز خویش راه کاهکشان را رصد کرد و دریافت که این نوار شبح گون متشکل از هزاران ستاره است. قبل از «گالیله» بسیاری از افراد نوار راه شیری را پدیده یی برخاسته از جو زمین می دانستند. در گذشته (مانند داستان منظومه شمسی که می پنداشتند زمین در مرکز منظومه شمسی است)، بسیاری این اندیشه را داشتند که منظومه شمسی ما در مرکز کهکشان راه شیری واقع شده است و دیگر اجزا به دور آن در حال گردشند. اما در سال 1918 میلادی «هارلو شپلی» اخترشناس امریکایی توانست به طور دقیق ثابت کند که منظومه شمسی ما نه تنها در مرکز کهکشان نیست، بلکه در اطراف کهکشان راه شیری و در یکی از بازوهای آن واقع شده است.